หมอสุรัตน์ ไขคำตอบทางวิทยาศาสตร์ ทำไมคนใกล้ตายถึงเห็นภาพชีวิตฉายซ้ำเหมือนในหนัง พร้อมคำอธิบายอาการนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร
วันที่ 6 มกราคม 2569 ผศ.นพ.สุรัตน์ ตันประเวช แพทย์ประสาทวิทยา ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบประสาทและสมอง คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โพสต์ผ่านเพจเฟซบุ๊ก “สาระสมองกับ อจ.หมอสุรัตน์” ตอบคำถามที่หลายคนสงสัยว่า คนที่อยู่ในภาวะใกล้ตาย จะมีภาพเก่า ๆ ในชีวิตวิ่งย้อนกลับมาในหัวจริงหรือไม่ และปรากฏการณ์ดังกล่าวเกิดจากอะไร
โพสต์ดังกล่าวระบุว่า คำถามวันนี้ "อาจารย์คะ คนใกล้ตาย ภาพเก่า ๆ จะวิ่งย้อนมาในหัว จริงไหม"
ผศ.นพ.สุรัตน์ ระบุว่า แม้ตนเองจะไม่เคยอยู่ในภาวะใกล้ตาย แต่จากข้อมูลของผู้ที่เคยมีประสบการณ์ใกล้ตาย พบว่ามีรายงานว่าเกิดขึ้นจริง ภาวะนี้เรียกว่า Near-Death Experience (NDE)
ส่วนภาพความทรงจำเก่า ๆ ของชีวิตที่ไหลย้อนเข้ามาในหัว มีศัพท์ทางวิชาการเรียกว่า Panoramic Memory Recall หรือการระลึกความจำแบบพาโนรามา คือภาพความทรงจำที่ครอบคลุมทั้งชีวิต ตั้งแต่เกิด แต่งงาน ความสุข ความเสียใจ การมีลูก และเหตุการณ์สำคัญต่าง ๆ
ปรากฏการณ์นี้ถือเป็นหนึ่งในรูปแบบที่ถูกรายงานบ่อยที่สุดของ NDE โดยผู้ที่เคยถูกปั๊มหัวใจและฟื้นคืนชีพ มักเล่าว่า
"ชีวิตทั้งชีวิตฉายเหมือนหนังที่ย้อนกลับอย่างรวดเร็ว"
"เห็นเหตุการณ์ในอดีตเป็นภาพต่อเนื่อง"
หรือ "ภาพคนสำคัญและเหตุการณ์สำคัญผุดขึ้นมาเอง"
จากการรวบรวมคำบอกเล่าของผู้มีประสบการณ์ใกล้ตาย มักพบลักษณะร่วม เช่น
– ภาพความทรงจำในอดีตทั้งชีวิต (Life Review)
– ความรู้สึกสงบ ลอย หรือแยกออกจากร่าง
– เห็นแสงหรืออุโมงค์
– พบผู้ที่เสียชีวิตไปแล้ว
สำหรับคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์ ปัจจุบันมีสมมติฐานหลัก ๆ ได้แก่
1. ระบบความจำถูก "ปลดล็อกพร้อมกัน"
เมื่อสมองขาดออกซิเจน ความดันโลหิตตก หรือเผชิญความเครียดรุนแรง ระบบ limbic system และ hippocampus อาจเกิดภาวะ disinhibition ทำให้ความทรงจำระยะยาวจำนวนมากถูกกระตุ้นพร้อมกัน จึงถูกรับรู้เป็นภาพชีวิตที่ไหลย้อนอย่างรวดเร็ว คล้ายกรณีคนจมน้ำหรือเกือบเสียชีวิตที่มักบอกว่าเห็นชีวิตทั้งชีวิตในเวลาไม่กี่วินาที
2. Dopamine + glutamate surge + temporal lobe activation
ในภาวะใกล้ตาย มีการเปลี่ยนแปลงสารสื่อประสาทรุนแรง โดยเฉพาะเครือข่ายที่เกี่ยวกับ ความทรงจำ ความหมาย ตัวตน กลีบขมับ (temporal lobe) ถูกกระตุ้นมากผิดปกติ ซึ่งเป็นบริเวณที่ถ้าถูกกระตุ้นด้วยไฟฟ้าสามารถทำให้ "เห็นภาพอดีตชัดเจนมาก"
3. สมองพยายามสร้าง "เรื่องราวสุดท้ายที่มีความหมาย"
เมื่อระบบเอาตัวรอดของสมองเริ่มล้มเหลว สมองในส่วน default network อาจเข้าสู่โหมดรวบรวมตัวตน ประสบการณ์ และความผูกพันออกมาเป็นภาพจำที่มีอารมณ์รุนแรง จึงมักเป็นภาพของคนที่รัก เหตุการณ์สำคัญ หรือความทรงจำที่มีน้ำหนักทางอารมณ์สูง
มีกรณีผู้ที่เคยทำความรุนแรงหรือกระทำผิดในชีวิต เมื่อใกล้ตายกลับถูกภาพเหล่านั้นหลอกหลอน เช่น ชายคนหนึ่งที่ฆ่าหมูมาทั้งชีวิตอย่างทารุณ เมื่อใกล้เสียชีวิตกลับเห็นภาพเหล่านั้นและร้องเสียงทรมาน หรืออีกกรณีหนึ่งที่เคยค้ายาเสพติดและเป็นนักการเมือง ก่อนเสียชีวิตกลับเห็นภาพความทุกข์ทรมานของผู้เสพยาเข้ามาหลอกหลอนสมอง
บางครั้งสิ่งที่สำคัญที่สุดของชีวิต อาจไม่ใช่ช่วงที่เรามีชีวิตอยู่ทั้งหมด แต่คือช่วงใกล้ตาย ว่าจิตใจและจิตวิญญาณของเราจะจากไปอย่างสงบหรือเต็มไปด้วยความทรมาน พร้อมทิ้งท้ายว่า
"จงทำความดี อย่างน้อยเมื่อถึงเวลาสุดท้าย ก็จะมีความสุขกับชีวิตที่ได้ใช้มา"
ขอบคุณข้อมูลจาก
เฟซบุ๊ก สาระสมองกับ อจ.หมอสุรัตน์
