แก่ที่เดียว ลามทั้งตัว ? หมอสุรัตน์ ไขข้อสงสัย ทำไมป่วยโรคชราอวัยวะเดียวแต่รู้สึกแก่ไปทั้งร่าง เผยเซลล์แก่หลั่งสารอักเสบ ชักนำเซลล์ข้างเคียงให้แก่ตามได้
วันที่ 12 ตุลาคม 2569 ผศ. นพ.สุรัตน์ ตันประเวช จากเพจ สาระสมองกับ อจ.หมอสุรัตน์ เล่าว่ามีคนไข้สงสัยว่า ทำไมเมื่อป่วยเป็นโรคเสื่อมตามวัยของอวัยวะหนึ่ง กลับรู้สึกเหมือนแก่ลงไปทั้งตัว หรือว่าเซลล์แก่ติดต่อกันได้ในร่างกาย ซึ่งคุณหมอตอบว่า ใช่ เพราะร่างกายไม่ได้แยกเป็นอวัยวะใครอวัยวะมัน แต่เชื่อมโยงกันเป็นระบบ เมื่อจุดหนึ่งแก่ ส่วนอื่นก็อาจแก่เชื่อมไปด้วย
ร่างกายของเราประกอบด้วยเซลล์นับล้านล้านเซลล์ เมื่อเวลาผ่านไป เซลล์บางส่วนจะเข้าสู่ ภาวะเซลล์แก่ชรา (Cellular Senescence) คือหยุดแบ่งตัว แต่ยังไม่ตาย และยังคงมีชีวิตอยู่ในร่างกาย
ที่น่าสนใจคือ เซลล์แก่ชราบางชนิดไม่ได้อยู่นิ่ง ๆ แต่จะหลั่งสารอักเสบและโมเลกุลส่งสัญญาณออกมาสู่เนื้อเยื่อรอบข้าง เรียกรวมกันว่า SASP (Senescence-Associated Secretory Phenotype) สารเหล่านี้อาจทำให้เซลล์ข้างเคียงทำงานผิดปกติ และในบางสถานการณ์ยังกระตุ้นให้เซลล์เหล่านั้นแก่ตามไปด้วย เรียกปรากฏการณ์นี้ว่า Paracrine Senescence
คุณหมอสุรัตน์ เปรียบเทียบให้เห็นภาพว่า เหมือนแอปเปิลที่เริ่มเน่าหนึ่งลูกในตะกร้า แม้ลูกอื่นจะไม่ได้เน่าตามทันที แต่สภาพแวดล้อมที่เกิดขึ้นก็อาจเร่งให้ลูกอื่นเสื่อมเร็วขึ้น เซลล์ในร่างกายก็มีลักษณะคล้ายกัน
ข้อมูลนี้สอดคล้องกับงานวิจัยของ Acosta และคณะ ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Nature Cell Biology ปี 2013 ซึ่งพบว่าเซลล์แก่ชราสามารถส่งสัญญาณเหนี่ยวนำให้เซลล์ข้างเคียงเข้าสู่ภาวะชราได้ผ่านกระบวนการอักเสบและการสื่อสารระหว่างเซลล์
นี่จึงเป็นเหตุผลที่นักวิทยาศาสตร์เริ่มมองความชราในมุมใหม่ ว่าไม่ใช่แค่การเสื่อมของเซลล์ทีละเซลล์อย่างโดดเดี่ยว แต่เป็นการแก่แบบเชื่อมโยง แก่เป็นระบบ และเหนี่ยวนำให้แก่ตามกันไป
