คงมีคนจำนวนไม่น้อยที่ชอบกลิ่นฝน เพราะกลิ่นนี้ช่วยทำให้เรารู้สึกอารมณ์ดี นอกจากนี้ยังทำให้เรารู้สึกสดชื่นขึ้นได้อีกด้วย
มีนักวิทยาศาสตร์หลายคนเชื่อว่า
เราถูกถ่ายทอดความชื่นชอบในกลิ่นของฝนมาจากบรรพบุรุษของเรา
ซึ่งในอดีตบรรพบุรุษของเราได้พึ่งพาฝนเพื่อการดำรงชีวิต
นักวิทยาศาสตร์จึงให้ความสนใจที่จะค้นหาว่า
เพราะเหตุใดกลิ่นฝนจึงทำให้เรารู้สึกอารมณ์ดี
และกลิ่นเหล่านั้นมีที่มาจากอะไร
กลิ่นฝนตกเกิดจากอะไร ?
ฝนที่ตกลงมาทำให้เกิดกลิ่นมากมาย ซึ่งหนึ่งในนั้นคือกลิ่นที่มีชื่อเรียกว่า "เพทริคอร์" (Petrichor) คำนี้ไม่ได้มีมานานแล้วอย่างที่หลายคนคิด แต่ถูกบัญญัติขึ้นเมื่อปี ค.ศ. 1964 โดยนักวิทยาศาสตร์ชาวออสเตรเลีย 2 คน คือ Isabel Bear และ Dick Thomas ซึ่งตีพิมพ์งานวิจัยชื่อ Nature of Argillaceous Odour ในวารสาร Nature โดยคำว่า petrichor มาจากการผสมคำภาษากรีก 2 คำ คือ petra แปลว่าหิน และ ichor ซึ่งในตำนานเทพกรีกหมายถึงของเหลวที่ไหลเวียนอยู่ในกายเทพเจ้า เมื่อรวมกันจึงสื่อถึง "แก่นสารอันเลือนรางที่ลอยขึ้นมาจากหิน"
กลิ่นเพทริคอร์มักจะเกิดขึ้นช่วงฝนหยุดตกใหม่ ๆ และเกิดได้จากองค์ประกอบหลัก ๆ 3 อย่าง ได้แก่
1. น้ำมันจากพืช
มาจากน้ำมันลึกลับบางชนิดที่พืชได้สร้างขึ้นและสะสมเอาไว้ในช่วงที่ฝนไม่ตก และเมื่อฝนตกลงมาน้ำฝนก็จะชะล้างน้ำมันเหล่านั้นให้ฟุ้งไปในอากาศ
2. จีออสมิน (Geosmin) จากแบคทีเรียในดิน
อีกสาเหตุหนึ่งที่ทำให้เกิดกลิ่นเพทริคอร์ ก็คือสารเคมีบางชนิดซึ่งอยู่ในแบคทีเรีย "แอคติโนมายซีตส์" ที่อาศัยอยู่ในดิน โดยแบคทีเรียชนิดนี้จะลอยสู่อากาศเมื่อฝนตก และเมื่อกลิ่นทั้งสองชนิดลอยขึ้นสู่อากาศแล้วเกิดการรวมตัวกันก็ทำให้เกิดกลิ่นเพทริคอร์ ซึ่งเป็นกลิ่นที่หลาย ๆ คนชอบนั่นเอง โดยกลิ่นชนิดนี้มีความหอมซึ่งจะให้ความรู้สึกสดชื่น กระปรี้กระเปร่าค่ะ
นอกจากกลิ่นเพทริคอร์แล้ว ยังมีกลิ่น Geosmin ซึ่งเป็นภาษากรีก หมายถึงกลิ่นดิน เป็นสารที่สร้างโดยเชื้อแบคทีเรียในสกุล Streptomyces เมื่อฝนตกจะไปละลายสารชนิดนี้ขึ้นมา ทำให้เราได้กลิ่นดิน สิ่งที่น่าทึ่งคือจมูกของคนเราไวต่อสารจีออสมินมากเป็นพิเศษ งานวิจัยระบุว่ามนุษย์สามารถรับรู้กลิ่นจีออสมินได้แม้จะมีความเข้มข้นต่ำเพียง 0.4 ส่วนในพันล้านส่วนเท่านั้น ถือเป็นหนึ่งในสารที่จมูกมนุษย์ไวต่อกลิ่นที่สุดชนิดหนึ่งเลยทีเดียว
3. โอโซนจากฟ้าแลบฟ้าร้อง
ขณะที่กลิ่นของโอโซน ก็เป็นอีกกลิ่นหนึ่งที่ทำให้เรารู้สึกสดชื่นกระชุ่มกระชวย เมื่อเราออกไปสู่ที่โล่งหลังฝนตก โดยกลิ่นของโอโซนนั้นมาจากภาวะฝนฟ้าคะนอง ฟ้าแลบ ฟ้าร้อง ซึ่งประจุไฟฟ้าที่อยู่ในบรรยากาศเหล่านั้นจะแยกโมเลกุลของออกซิเจนและไนโตรเจนออกจากกัน และโมเลกุลที่ถูกแยกออกจากกันก็จะรวมตัวกับสารเคมีอื่น ๆ ที่อยู่ในอากาศกลายเป็นโอโซน ซึ่งโอโซนนั้นมีกลิ่นคล้าย ๆ กับคลอรีน ที่ช่วยสร้างความรู้สึกกระชุ่มกระชวย และสดชื่นให้กับคนเรา
ทำไมกลิ่นถึงฟุ้งกระจายได้ชัดเจนขนาดนี้ ?
เคยสงสัยไหมคะว่าทำไมแค่ฝนตกกระทบพื้น กลิ่นถึงลอยฟุ้งขึ้นมาได้ชัดเจนขนาดนี้ นักวิจัยจากสถาบัน MIT ได้ทำการศึกษาเรื่องนี้และพบคำตอบที่น่าสนใจ คือเมื่อหยดน้ำฝนตกกระทบพื้นผิวที่มีรูพรุนอย่างดินหรือหิน อากาศที่แทรกอยู่ในรูพรุนเล็ก ๆ จะก่อตัวเป็นฟองอากาศจิ๋ว แล้วลอยขึ้นสู่ผิวน้ำก่อนแตกออกและปล่อยละอองลอย (aerosol) ขนาดจิ๋วออกมาสู่อากาศ
ละอองเหล่านี้เองที่พากลิ่นเพทริคอร์ลอยขึ้นมาให้จมูกเราได้กลิ่น และยังอาจพาแบคทีเรียหรือไวรัสที่อยู่ในดินลอยขึ้นมาด้วยเช่นกัน นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมฝนที่ตกเบา ๆ มักจะให้กลิ่นเพทริคอร์ที่ชัดกว่าฝนที่ตกหนัก เพราะหยดฝนที่ตกช้าจะสร้างฟองอากาศและละอองลอยได้มากกว่านั่นเอง
ทำไมกลิ่นฝนถึงทำให้เรารู้สึกดี ?
ขณะที่ยังมีการรายงานจากนิตยสาร Smithsonian ถึงการวิจัยเกี่ยวกับกลิ่นฝนอีกว่า กลิ่นฝนที่เกิดในช่วงบ่ายของฤดูร้อนนั้นเป็นหนึ่งในกลิ่นฝนที่หอมที่สุดอีกด้วย โดยการวิจัยเผยให้เห็นว่า สีเขียวของธรรมชาติและการเจริญเติบโตของพืชต่าง ๆ นั้นทำให้มนุษย์รู้สึกเพลิดเพลินกับกลิ่นของฝนมากขึ้นเป็นพิเศษ
ที่น่าสนใจยิ่งกว่านั้นคือ นักวิทยาศาสตร์นานาชาติกลุ่มหนึ่งได้ค้นพบว่า แท้จริงแล้วกลิ่นจีออสมินไม่ได้มีไว้เพื่อ เอาใจมนุษย์เลยสักนิด แต่เป็นรูปแบบการสื่อสารทางเคมีของแบคทีเรีย Streptomyces ที่มีวิวัฒนาการมายาวนานกว่า 500 ล้านปี เพื่อดึงดูดสัตว์ขาปล้องตัวจิ๋วที่เรียกว่า "สปริงเทล" (springtail) ให้เข้ามากินสปอร์ของแบคทีเรีย แล้วช่วยพาสปอร์เหล่านั้นแพร่กระจายไปยังพื้นที่ใหม่ ๆ ต่อไป กลายเป็นความสัมพันธ์แบบพึ่งพากันระหว่างแบคทีเรียกับแมลงตัวจิ๋วนี้ ส่วนมนุษย์อย่างเรา ๆ ก็แค่บังเอิญมีจมูกที่ไวต่อกลิ่นนี้เป็นพิเศษ จนรู้สึกสดชื่นไปด้วยโดยไม่รู้ตัวนั่นเอง
กลิ่นฝนก็มีประโยชน์ใช้จริงในหลายวงการ
นอกจากจะทำให้เรารู้สึกดีแล้ว จีออสมินและเพทริคอร์ยังถูกนำไปใช้ประโยชน์ในหลายอุตสาหกรรมด้วย เช่น
- โรงงานผลิตน้ำประปา ต้องคอยกำจัดสารจีออสมินออกจากน้ำ เพื่อไม่ให้น้ำดื่มมีกลิ่นและรสที่ไม่พึงประสงค์
- อุตสาหกรรมเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ต้องนำปลาไปแช่ในน้ำสะอาดก่อนจับขาย เพื่อกำจัดกลิ่นจีออสมินที่สะสมอยู่ในตัวปลา
- อุตสาหกรรมน้ำหอม มีความพยายามสังเคราะห์กลิ่นเพทริคอร์ขึ้นมาเป็นผลิตภัณฑ์น้ำหอมและของหอมต่าง ๆ ให้คนได้สัมผัสกลิ่นฝนแม้ในวันที่ฟ้าใส
สรุปได้ว่า กลิ่นฝนสามารถสร้างความรู้สึกกระชุ่มกระชวยกระปรี้กระเปร่าได้ มิน่าล่ะ หลังฝนตกทีไรรู้สึกสดชื่นแบบบอกไม่ถูกเลยเนอะ แต่อย่างไรก็ตาม ฝนก็ยังคงเป็นสาเหตุที่ทำให้เราเจ็บป่วยได้ เพราะฉะนั้น เราควรจะหลีกเลี่ยงการตากฝน และอย่าลืมพกร่มกันด้วยนะคะ
