อย่าเพิ่งตระหนกโรคขี้แมวขึ้นตาจนพาน้องเหมียวไปทิ้ง เพราะจริง ๆ โรคนี้เกิดไม่บ่อย และป้องกันไม่ยาก ถ้าไม่ใช่กลุ่มเสี่ยงโรคนี้ก็ไม่รุนแรงถึงชีวิต

เหล่าทาสแมวที่ได้ยินข่าวผู้ป่วยติดเชื้อ Toxoplasma จากขี้แมว จนป่วยเป็นโรคขี้แมวขึ้นสมอง มีอาการตาแดง ป่วยคล้ายเป็นหวัด อาจจะรู้สึกกลัวขึ้นมาบ้างว่าเหมียว ๆ ในปกครองจะส่งต่อโรคให้เราไหม ดังนั้น เพื่อความสบายใจ และความปลอดภัยของทั้งน้องเหมียวและเหล่าทาส เรามาทำความรู้จักโรคขี้แมวขึ้นสมอง หรือโรคทอกโซพลาสโมซิส (Toxoplasmosis) กันดีกว่า
โรคขี้แมวขึ้นสมอง คืออะไร
โรคขี้แมวขึ้นสมอง เป็นโรคติดเชื้อปรสิตที่ชื่อว่า Toxoplasma gondii ซึ่งเชื้อนี้พบได้บ่อยในอุจจาระของแมว แต่นอกจากแมวแล้ว ยังพบเชื้อชนิดนี้ได้อีกในอุจจาระของแกะ แพะ สุกร รวมไปถึงสุนัข



โรคขี้แมวขึ้นสมอง เป็นโรคติดเชื้อปรสิตที่ชื่อว่า Toxoplasma gondii ซึ่งเชื้อนี้พบได้บ่อยในอุจจาระของแมว แต่นอกจากแมวแล้ว ยังพบเชื้อชนิดนี้ได้อีกในอุจจาระของแกะ แพะ สุกร รวมไปถึงสุนัข
โรคขี้แมวขึ้นสมอง ติดต่อกันได้ยังไง

การติดเชื้อ Toxoplasma gondii มักจะติดต่อผ่านการกินอาหารปนเปื้อนเชื้อ เช่น สัตว์ที่มีเชื้อจะปล่อยไข่ของเชื้อโปรโตชัวออกมาพร้อมอุจจาระ แล้วสัตว์อื่นมาเล็มหญ้า หรือกินอาหารใกล้ ๆ จุดที่มีอุจจาระปนเปื้อนเชื้อ หรืออาจจะติดจากการกินสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กที่มีเชื้ออยู่ อย่างแมวไปกินหนูติดเชื้อก็สามารถเป็นโรค Toxoplasmosis ได้
ส่วนในคน มักจะติดเชื้อตัวนี้จากอุจจาระของแมว โดยเฉพาะคนที่เก็บขี้แมวแล้วไม่ล้างมือ หรือจับสัตว์เลี้ยงแล้วไม่ค่อยล้างมือก่อนหยิบอาหารเข้าปาก หรือเกิดจากการที่แมวไปขับถ่ายลงดิน แล้วเรากินผักหรือเนื้อสัตว์ที่ปนเปื้อนเชื้อตัวนี้อยู่ รวมไปถึงการถ่ายเลือด ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือถ่ายทอดจากแม่สู่ลูกผ่านทางรก
โรคขี้แมวขึ้นสมอง อันตรายแค่ไหน
ความรุนแรงของโรคนี้ต้องบอกว่าขึ้นอยู่กับสภาพร่างกายของแต่ละคน โดยคนที่มีภูมิคุ้มกันปกติอาจไม่แสดงอาการอะไร หรืออาจมีอาการคล้ายไข้หวัด แต่คนที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ อาจมีอาการตั้งแต่ระยะเบา เช่น มีรอยโรคทางตา ตาแดง ทำให้เจ็บตา หรืออาการหนักก็อาจถึงขั้นชัก และเสียชีวิตได้
โรคขี้แมวขึ้นสมอง ใครเสี่ยงบ้าง
กลุ่มเสี่ยงที่ควรระวังโรคขี้แมวขึ้นสมอง ได้แก่
- ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ หรือภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ป่วยเรื้อรัง ผู้ป่วยโรคมะเร็ง ผู้ป่วยโรคเอดส์ เป็นต้น ซึ่งเสี่ยงที่เชื้อจะขึ้นสมอง และส่งผลให้ร่างกายแย่ลง จนอาจถึงแก่ชีวิต
- เด็กที่ระบบภูมิคุ้มกันยังไม่แข็งแรง
- หญิงมีครรภ์ โดยเฉพาะในช่วง 3 เดือนแรก เสี่ยงแท้ง หรือเด็กในครรภ์พิการแต่กำเนิด ซึ่งจะมีผลต่อการมองเห็นของเด็ก หรือเสี่ยงเกิดภาวะหัวบาตรหรือโรคน้ำคั่งในโพรงสมอง และภาวะสะสมแคลเซียมที่ผิดปกติในเนื้อสมอง
โรคขี้แมวขึ้นสมอง อาการเป็นอย่างไร
ส่วนในคน มักจะติดเชื้อตัวนี้จากอุจจาระของแมว โดยเฉพาะคนที่เก็บขี้แมวแล้วไม่ล้างมือ หรือจับสัตว์เลี้ยงแล้วไม่ค่อยล้างมือก่อนหยิบอาหารเข้าปาก หรือเกิดจากการที่แมวไปขับถ่ายลงดิน แล้วเรากินผักหรือเนื้อสัตว์ที่ปนเปื้อนเชื้อตัวนี้อยู่ รวมไปถึงการถ่ายเลือด ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือถ่ายทอดจากแม่สู่ลูกผ่านทางรก
โรคขี้แมวขึ้นสมอง อันตรายแค่ไหน
ความรุนแรงของโรคนี้ต้องบอกว่าขึ้นอยู่กับสภาพร่างกายของแต่ละคน โดยคนที่มีภูมิคุ้มกันปกติอาจไม่แสดงอาการอะไร หรืออาจมีอาการคล้ายไข้หวัด แต่คนที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ อาจมีอาการตั้งแต่ระยะเบา เช่น มีรอยโรคทางตา ตาแดง ทำให้เจ็บตา หรืออาการหนักก็อาจถึงขั้นชัก และเสียชีวิตได้
โรคขี้แมวขึ้นสมอง ใครเสี่ยงบ้าง
กลุ่มเสี่ยงที่ควรระวังโรคขี้แมวขึ้นสมอง ได้แก่
- ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ หรือภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ป่วยเรื้อรัง ผู้ป่วยโรคมะเร็ง ผู้ป่วยโรคเอดส์ เป็นต้น ซึ่งเสี่ยงที่เชื้อจะขึ้นสมอง และส่งผลให้ร่างกายแย่ลง จนอาจถึงแก่ชีวิต
- เด็กที่ระบบภูมิคุ้มกันยังไม่แข็งแรง
- หญิงมีครรภ์ โดยเฉพาะในช่วง 3 เดือนแรก เสี่ยงแท้ง หรือเด็กในครรภ์พิการแต่กำเนิด ซึ่งจะมีผลต่อการมองเห็นของเด็ก หรือเสี่ยงเกิดภาวะหัวบาตรหรือโรคน้ำคั่งในโพรงสมอง และภาวะสะสมแคลเซียมที่ผิดปกติในเนื้อสมอง
โรคขี้แมวขึ้นสมอง อาการเป็นอย่างไร

◆ อาการในคนที่ภูมิคุ้มกันดี
ในคนทั่วไปที่ติดโรคมักไม่แสดงอาการและหายได้เอง แต่ในคนที่มีอาการอาจเป็นเช่นนี้
- มีไข้ มีอาการคล้ายไข้หวัด
- ต่อมน้ำเหลืองที่คอโต แต่หายได้เอง
- กดเจ็บบริเวณศีรษะและคอ
- ปวดเมื่อยตามตัว ปวดกล้ามเนื้อ
- ปวดหัว
◆ อาการในกลุ่มเสี่ยง
- มึนงง
- มีไข้
- ปวดหัว
- สายตาพร่ามัว
- คลื่นไส้
- การประสานงานของร่างกายไม่ดี
- ชัก
- ปอดอักเสบ
- ติดเชื้อในสมอง ทำให้แขนขาอ่อนแรงได้
นอกจากนี้ยังมีรายงานว่า เชื้อ Toxoplasma gondii อาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพจิต ด้านบุคลิกภาพและพฤติกรรม โดยทำให้เกิดบุคลิกภาพแบบหวั่นไหว (Neuroticism) โรคจิตเภท (Schizophrenia) โรคซึมเศร้า (Depression) และมีความเสี่ยงในการฆ่าตัวตาย แต่อย่างไรก็ตาม ประเด็นนี้ยังคงต้องศึกษาเพิ่มเติมต่อไป จนกว่าจะได้ข้อสรุปอย่างเป็นทางการ
โรคขี้แมวขึ้นสมอง ป้องกันดี ลดเสี่ยงได้
ในคนทั่วไปที่ติดโรคมักไม่แสดงอาการและหายได้เอง แต่ในคนที่มีอาการอาจเป็นเช่นนี้
- มีไข้ มีอาการคล้ายไข้หวัด
- ต่อมน้ำเหลืองที่คอโต แต่หายได้เอง
- กดเจ็บบริเวณศีรษะและคอ
- ปวดเมื่อยตามตัว ปวดกล้ามเนื้อ
- ปวดหัว
◆ อาการในกลุ่มเสี่ยง
- มึนงง
- มีไข้
- ปวดหัว
- สายตาพร่ามัว
- คลื่นไส้
- การประสานงานของร่างกายไม่ดี
- ชัก
- ปอดอักเสบ
- ติดเชื้อในสมอง ทำให้แขนขาอ่อนแรงได้
นอกจากนี้ยังมีรายงานว่า เชื้อ Toxoplasma gondii อาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพจิต ด้านบุคลิกภาพและพฤติกรรม โดยทำให้เกิดบุคลิกภาพแบบหวั่นไหว (Neuroticism) โรคจิตเภท (Schizophrenia) โรคซึมเศร้า (Depression) และมีความเสี่ยงในการฆ่าตัวตาย แต่อย่างไรก็ตาม ประเด็นนี้ยังคงต้องศึกษาเพิ่มเติมต่อไป จนกว่าจะได้ข้อสรุปอย่างเป็นทางการ
โรคขี้แมวขึ้นสมอง ป้องกันดี ลดเสี่ยงได้

เราสามารถลดความเสี่ยงโรคขี้แมวขึ้นสมองได้ ด้วยแนวทางป้องกันโรค ดังนี้
- เลี้ยงแมวในระบบปิด เพื่อลดโอกาสรับเชื้อที่ปนเปื้อนในดิน รวมไปถึงการติดเชื้อจากสัตว์ตัวอื่น
- เลี้ยงแมวให้ห่างจากบริเวณที่เลี้ยงปศุสัตว์
- ไม่ควรให้แมวกินเนื้อดิบ หรืออาหารที่ไม่สุก
- สวมถุงมือทุกครั้งที่เก็บอุจจาระแมว หรือสัตว์เลี้ยง
- ล้างมือทุกครั้งหลังเก็บอุจจาระสัตว์เลี้ยง และควรล้างมือทุกครั้งหลังจับสัตว์เลี้ยง
- หลีกเลี่ยงการจูบสัตว์เลี้ยงที่ปาก ซึ่งอาจสัมผัสน้ำลายปนเปื้อนเชื้อ จากการที่แมวเลียเท้า หรือทวารหนักหลังขับถ่าย และลดความเสี่ยงโรคมะเร็งกระเพาะอาหารด้วย
- จูบสัตว์เลี้ยงบ่อย ๆ อันตราย เพิ่มความเสี่ยงโรคมะเร็งกระเพาะอาหาร !
- รับประทานอาหารที่ปรุงสุก
- ล้างมือบ่อย ๆ
- รักษาสุขอนามัยของทั้งตัวเองและสัตว์เลี้ยง
- หมั่นตรวจสุขภาพ
- หญิงมีครรภ์ และผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ไม่ควรสัมผัสมูลแมว เช่น ทำความสะอาดกระบะถ่ายอุจจาระของแมว
การเลี้ยงแมวไม่ได้ก่อโรคให้มนุษย์จนน่ากังวลใจ แต่คนที่เลี้ยงแมวแบบไม่ระมัดระวังสุขภาพต่างหากที่พาตัวเองไปเสี่ยงกับโรคต่าง ๆ ดังนั้นอย่าเพิ่งใจร้ายกับน้องเหมียวกันนะคะ แค่ดูแลสุขอนามัยของกันและกันให้ดีที่สุด เท่านี้ก็สามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างปลอดภัยแล้ว
ขอบคุณข้อมูลจาก
คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
เดลินิวส์
CFSPH
เฟซบุ๊ก PDRC ศูนย์วิจัยโรคปรสิต สำนักวิชาแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี
- เลี้ยงแมวในระบบปิด เพื่อลดโอกาสรับเชื้อที่ปนเปื้อนในดิน รวมไปถึงการติดเชื้อจากสัตว์ตัวอื่น
- เลี้ยงแมวให้ห่างจากบริเวณที่เลี้ยงปศุสัตว์
- ไม่ควรให้แมวกินเนื้อดิบ หรืออาหารที่ไม่สุก
- สวมถุงมือทุกครั้งที่เก็บอุจจาระแมว หรือสัตว์เลี้ยง
- ล้างมือทุกครั้งหลังเก็บอุจจาระสัตว์เลี้ยง และควรล้างมือทุกครั้งหลังจับสัตว์เลี้ยง
- หลีกเลี่ยงการจูบสัตว์เลี้ยงที่ปาก ซึ่งอาจสัมผัสน้ำลายปนเปื้อนเชื้อ จากการที่แมวเลียเท้า หรือทวารหนักหลังขับถ่าย และลดความเสี่ยงโรคมะเร็งกระเพาะอาหารด้วย
- จูบสัตว์เลี้ยงบ่อย ๆ อันตราย เพิ่มความเสี่ยงโรคมะเร็งกระเพาะอาหาร !
- รับประทานอาหารที่ปรุงสุก
- ล้างมือบ่อย ๆ
- รักษาสุขอนามัยของทั้งตัวเองและสัตว์เลี้ยง
- หมั่นตรวจสุขภาพ
- หญิงมีครรภ์ และผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ไม่ควรสัมผัสมูลแมว เช่น ทำความสะอาดกระบะถ่ายอุจจาระของแมว
การเลี้ยงแมวไม่ได้ก่อโรคให้มนุษย์จนน่ากังวลใจ แต่คนที่เลี้ยงแมวแบบไม่ระมัดระวังสุขภาพต่างหากที่พาตัวเองไปเสี่ยงกับโรคต่าง ๆ ดังนั้นอย่าเพิ่งใจร้ายกับน้องเหมียวกันนะคะ แค่ดูแลสุขอนามัยของกันและกันให้ดีที่สุด เท่านี้ก็สามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างปลอดภัยแล้ว
ขอบคุณข้อมูลจาก
คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
เดลินิวส์
CFSPH
เฟซบุ๊ก PDRC ศูนย์วิจัยโรคปรสิต สำนักวิชาแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี
