ผ่าตัดกระเพาะลดน้ำหนัก คุ้มเสี่ยงไหม ? เจาะข้อดี-ข้อเสียที่คนอยากผอมต้องอ่าน

          เป้าหมายสูงสุดของการผ่าตัดกระเพาะอาหารไม่ใช่เพียงแค่ตัวเลขบนตาชั่งที่ลดลง แต่คือการรักษาและป้องกันปัญหาสุขภาพร้ายแรงที่เกิดจากภาวะอ้วนลงพุง ซึ่งอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต โดยเฉพาะกลุ่มโรคต่อไปนี้

• โรคเบาหวานชนิดที่ 2 : การผ่าตัดช่วยให้ระดับน้ำตาลในเลือดกลับมาปกติได้รวดเร็ว  

• โรคระบบหัวใจและหลอดเลือด : ลดความเสี่ยงของโรคหัวใจ ภาวะหลอดเลือดสมองตีบ (Stroke) และช่วยควบคุมความดันโลหิตสูงให้กลับเข้าสู่เกณฑ์ปกติ

• ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (Sleep Apnea) : การลดไขมันช่วงลำคอและช่องท้องช่วยให้การหายใจสะดวกขึ้น ลดความเสี่ยงการเสียชีวิตเฉียบพลันขณะนอนหลับ

• โรคไขมันพอกตับ : ป้องกันความเสี่ยงที่จะลุกลามไปสู่ภาวะตับแข็งในอนาคต

• ลดความเสี่ยงโรคมะเร็งบางชนิด : เช่น มะเร็งเต้านม, เยื่อบุโพรงมดลูก และมะเร็งต่อมลูกหมาก ซึ่งมีความสัมพันธ์โดยตรงกับภาวะอ้วนและฮอร์โมนที่ผิดปกติ

• ปัญหาระบบข้อต่อและกระดูก : ลดภาระการแบกรับน้ำหนักของข้อเข่าและกระดูกสันหลัง ช่วยให้การเคลื่อนไหวกลับมาเป็นปกติอีกครั้ง

          การผ่าตัดกระเพาะไม่ใช่ทางเลือกแรกสำหรับทุกคนที่มีน้ำหนักเกิน แต่เป็นทางออกของคนที่มีภาวะอ้วนรุนแรงและมีปัญหาสุขภาพเรื้อรัง โดยแพทย์จะประเมินความพร้อมและพิจารณาตามเกณฑ์ความเหมาะสม ดังนี้ค่ะ

• ดัชนีมวลกาย (BMI) สูงเกิน 32.5 ขึ้นไป ร่วมกับมีโรคร่วมที่เกิดจากภาวะอ้วน

• อายุระหว่าง 18-65 ปี ซึ่งเป็นช่วงที่ร่างกายยังสามารถฟื้นตัวหลังผ่าตัดได้ดี

• เคยพยายามลดน้ำหนักด้วยวิธีปกติ เช่น ควบคุมอาหารและออกกำลังกายอย่างเต็มที่ภายใต้การดูแลของผู้เชี่ยวชาญแล้ว แต่น้ำหนักยังคงนิ่งหรือเพิ่มขึ้นจนกระทบสุขภาพ

• ไม่มีข้อห้ามร้ายแรงในการรับยาสลบหรือการผ่าตัด รวมถึงไม่เป็นโรคทางจิตเวชรุนแรงที่อาจส่งผลต่อพฤติกรรมการกินหลังผ่าตัด

• สามารถปฏิบัติและให้ความร่วมมือในการรักษากับแพทย์ได้

          เป็นวิธีที่ได้รับความนิยมมากที่สุดในปัจจุบัน ศัลยแพทย์จะตัดกระเพาะอาหารออกประมาณ 70-80% เหลือไว้ราว 20% ให้มีลักษณะเป็นท่อเล็ก ๆ คล้ายแขนเสื้อ (Sleeve) เพื่อให้อาหารผ่านเข้าสู่ลำไส้เล็กได้ตามปกติ แต่ปริมาณที่รับประทานได้จะลดลงอย่างมาก โดยเฉลี่ยมื้อละประมาณ 150-200 มิลลิลิตร

          นอกจากนี้ ส่วนกระเพาะที่ถูกตัดออกยังเป็นบริเวณที่ผลิตฮอร์โมนความหิว (Ghrelin) เมื่อปริมาณฮอร์โมนลดลง ความอยากอาหารก็ลดลงตามไปด้วย ทำให้รู้สึกอิ่มเร็วขึ้น บางคนรับประทานเพียงไม่กี่คำก็รู้สึกแน่นแล้ว

ข้อดี

• น้ำหนักลดลงได้ประมาณ 50-60% ของน้ำหนักส่วนเกินภายใน 1 ปี

• ไม่มีการตัดต่อลำไส้ การดูดซึมสารอาหารยังใกล้เคียงธรรมชาติ

• ฮอร์โมนความหิวลดลง ช่วยควบคุมพฤติกรรมการกินได้ง่ายขึ้น

• โอกาสเกิดภาวะขาดสารอาหารรุนแรงน้อยกว่าแบบบายพาส

• ส่วนใหญ่ผ่าตัดด้วยวิธีส่องกล้อง แผลเล็ก ฟื้นตัวเร็ว มักลุกเดินได้ใน 1-2 วัน

• มีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนโดยรวมต่ำกว่าวิธีบายพาส

ข้อควรพิจารณา

• ไม่สามารถย้อนกลับได้ เพราะกระเพาะส่วนหนึ่งถูกตัดออกถาวร

• บางรายอาจมีอาการกรดไหลย้อนมากขึ้น

• หากไม่ปรับพฤติกรรมการกิน กระเพาะสามารถขยายตัวได้ ทำให้น้ำหนักกลับเพิ่ม

• มีความเสี่ยงรอยเย็บรั่วซึมหรือเลือดออกในระยะแรก แม้โอกาสเกิดจะค่อนข้างต่ำ

          เป็นการผ่าตัดที่ลดขนาดกระเพาะอาหารร่วมกับการทำทางลัดของลำไส้ ศัลยแพทย์จะทำกระเพาะส่วนต้นให้เหลือเป็นถุงเล็ก ๆ คล้ายลูกกอล์ฟ ขนาดประมาณ 20-30 มิลลิลิตร จากนั้นนำลำไส้เล็กส่วนกลางมาต่อเข้ากับกระเพาะถุงใหม่นี้ เมื่อรับประทานอาหาร อาหารจะผ่านกระเพาะส่วนใหญ่และลำไส้เล็กช่วงต้นไปโดยตรง ส่งผลให้กินได้น้อยลง และดูดซึมสารอาหารลดลง จึงช่วยลดน้ำหนักได้มาก

ข้อดี

• ลดน้ำหนักได้มากกว่าแบบสลีฟ โดยอาจลดได้ 60-80% ของน้ำหนักส่วนเกินภายใน 12-18 เดือน

• ควบคุมเบาหวานชนิดที่ 2 ได้ดี ระดับน้ำตาลในเลือดมักดีขึ้นอย่างชัดเจน

• ช่วยลดความดันในกระเพาะและทำทางลัดใหม่ จึงเป็นทางเลือกที่ดีสำหรับผู้ที่มีปัญหากรดไหลย้อนรุนแรง

• ช่วยลดพฤติกรรมการกินหวาน เพราะหากรับประทานน้ำตาลหรือแป้งขัดขาวมากเกินไป อาจเกิดอาการใจสั่น คลื่นไส้ เหงื่อแตก หรือท้องเสีย ซึ่งเรียกว่า Dumping Syndrome

ข้อควรพิจารณา

• เสี่ยงต่อการขาดสารอาหารมากกว่า เนื่องจากอาหารไม่ได้ผ่านการดูดซึมจากลำไส้บางส่วน จึงต้องรับประทานวิตามินและแร่ธาตุเสริม เช่น แคลเซียม ธาตุเหล็ก และวิตามิน B12 อย่างเคร่งครัดตลอดชีวิต

• ขั้นตอนผ่าตัดซับซ้อนกว่า มีการตัดต่อลำไส้หลายตำแหน่ง จึงมีความเสี่ยงรอยต่อรั่วหรือภาวะลำไส้อุดตันในอนาคตมากกว่าแบบสลีฟ

• อาจเกิดอาการ Dumping Syndrome หากรับประทานอาหารหวานหรือมันมากเกินไป

• ใช้เวลาผ่าตัดนานกว่า และค่าใช้จ่ายมักสูงกว่า

          ในคนที่มีน้ำหนักตัว 100-200 กิโลกรัม การผ่าตัดอาจเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพที่สุดในการช่วยให้น้ำหนักลดลงสู่ระดับที่ปลอดภัยภายในประมาณ 1 ปี เนื่องจากในภาวะที่ข้อเข่าและข้อต่อต้องแบกรับน้ำหนักมาก การออกกำลังกายอย่างเข้มข้นอาจทำได้ยากและเสี่ยงต่อการบาดเจ็บ

          เมื่อร่างกายเคลื่อนไหวได้สะดวกขึ้น อาการปวดข้อบรรเทาลง และรูปร่างเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น มักส่งผลเชิงบวกต่อความมั่นใจ ลดภาวะซึมเศร้าที่เกี่ยวข้องกับภาพลักษณ์ และทำให้คุณภาพชีวิตโดยรวมดีขึ้น

           แม้การผ่าตัดกระเพาะอาหารจะเป็นการรักษาโรคอ้วนที่มีประสิทธิภาพ แต่ก็ไม่ใช่ว่าจะไม่มีความเสี่ยงเลย จึงควรทำความเข้าใจข้อจำกัดและผลกระทบระยะยาวอย่างรอบด้าน คือ

          โดยทั่วไป การผ่าตัดกระเพาะอาหารมีความปลอดภัยในระดับหนึ่ง โดยเฉพาะเมื่อทำในโรงพยาบาลที่ได้มาตรฐานและโดยศัลยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ อย่างไรก็ตาม การผ่าตัดใหญ่ทุกประเภทยังคงมีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ เช่น

• รอยเย็บรั่วหรือรอยต่อของลำไส้ตีบ

• เลือดออกบริเวณแผลผ่าตัด

• การติดเชื้อ

• ภาวะลิ่มเลือดอุดตันที่ขาหรือปอด

• ไส้เลื่อนบริเวณแผลผ่าตัด

• ภาวะท่อน้ำดีอุดตันหรือนิ่วในถุงน้ำดี

          แม้อัตราการเกิดจะไม่สูง แต่จำเป็นต้องได้รับการติดตามอาการอย่างใกล้ชิดในช่วงหลังผ่าตัด

          หลังผ่าตัด กระเพาะอาหารจะมีขนาดเล็กลงมาก จึงไม่สามารถรับประทานอาหารปริมาณมากได้เหมือนเดิม การกินเร็ว กินคำใหญ่ หรือดื่มน้ำรวดเดียวมาก ๆ อาจทำให้แน่นท้อง คลื่นไส้ หรืออาเจียนได้

• อาหารบางประเภทควรหลีกเลี่ยงหรือจำกัดปริมาณ เช่น

• อาหารที่ย่อยยาก (เนื้อสัตว์เหนียว ๆ ธัญพืชไม่ขัดสีบางชนิด ถั่วบางประเภท)

• อาหารไขมันสูง ของทอด

• อาหารและเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง

• เครื่องดื่มแอลกอฮอล์

          หากไม่ปรับพฤติกรรมอาจทำให้น้ำหนักกลับเพิ่มขึ้น หรือเกิดอาการไม่สบายทางระบบทางเดินอาหาร

• เลือกรับประทานอาหารเหลวใส หรือกินอาหารทางการแพทย์แบบชง สูตรครบ 5 หมู่ 1-2 สัปดาห์ แล้วค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นอาหารอ่อน และปรับเลือกกินอาหารตามคำแนะนำของแพทย์ 

• จิบน้ำระหว่างวันเพื่อให้ร่างกายไม่ขาดน้ำ แต่ไม่ควรดื่มพร้อมมื้ออาหาร เพื่อหลีกเลี่ยงอาการไม่สบายท้อง

• พักผ่อนเพียงพอในช่วงแรกและหลีกเลี่ยงการยกของหนัก

• อาจรู้สึกแน่นท้อง อ่อนเพลีย หรือคลื่นไส้ในช่วงปรับตัว ซึ่งมักจะดีขึ้นเมื่อร่างกายปรับตัวได้

• ควรรับประทานมื้อเล็ก ๆ และเป็นเวลา แทนอาหารมื้อใหญ่

• เลือกอาหารโปรตีนสูงและดีต่อระบบย่อย เช่น เนื้อปลา ไก่ไม่ติดมัน ไข่ โยเกิร์ตรสธรรมชาติ

• เคี้ยวอาหารช้า ๆ และละเอียด (อย่างน้อย 20-30 ครั้งต่อคำ) เพื่อช่วยระบบย่อยให้ทำงานได้ดีขึ้น

• หลีกเลี่ยงอาหารที่มีน้ำตาลสูง รวมทั้งเครื่องดื่มที่เติมน้ำตาล เช่น น้ำอัดลม น้ำผลไม้ เพราะกระตุ้นให้เกิดภาวะดื้ออินซูลิน

• หลีกเลี่ยงอาหารไขมันสูง ของทอด

• หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

• จิบน้ำบ่อย ๆ ระหว่างวันเพื่อให้ร่างกายได้รับน้ำเพียงพอ

• รับประทานวิตามิน-แร่ธาตุตามคำสั่งแพทย์อย่างเคร่งครัด เพื่อลดความเสี่ยงขาดสารอาหารเรื้อรัง เช่น วิตามิน B12 แคลเซียม เหล็ก วิตามินดี ฯลฯ

• หากแพทย์อนุญาตให้เริ่มกลับสู่กิจวัตรปกติแล้ว โดยทั่วไปสามารถเริ่มเดินเบา ๆ ก่อน และค่อยเพิ่มระดับกิจกรรมตามความฟื้นตัว

• การออกกำลังกายสม่ำเสมอจะช่วยคงน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์และส่งผลดีต่อสุขภาพโดยรวม ป้องกันน้ำหนักกลับขึ้นมา

• ตรวจร่างกายเป็นประจำ ทุก 3 เดือน เป็นเวลา 2 ปี จากนั้นควรตรวจร่างกายทุก 6-12 เดือน 

• มาตามนัดแพทย์และนักโภชนาการอย่างสม่ำเสมอจะช่วยให้ติดตามสถานะสุขภาพและแก้ไขปัญหาที่อาจเกิดขึ้นได้ทันเวลา

• โรงพยาบาลรัฐ (นอกเวลาราชการ) ประมาณ 150,000-200,000 บาท

• โรงพยาบาลเอกชน ประมาณ 230,000-350,000 บาท

          เนื่องจากเป็นหัตถการที่ซับซ้อนกว่าและใช้เครื่องมือมากกว่า จึงมีค่าใช้จ่ายสูงกว่าแบบสลีฟ

• โรงพยาบาลรัฐ (นอกเวลาราชการ) ประมาณ 180,000-250,000 บาท

• โรงพยาบาลเอกชน ประมาณ 280,000-450,000 บาท

          ทั้งนี้ โรงพยาบาลเอกชนส่วนใหญ่มักจัดเป็นแพ็กเกจที่รวมค่าห้องพักและค่าบริการพื้นฐานไว้แล้ว อย่างไรก็ตาม ค่าใช้จ่ายอาจเพิ่มขึ้นได้ในกรณีต่อไปนี้

• ผู้ป่วยมีค่า BMI สูงมาก ทำให้การผ่าตัดมีความยากมากขึ้น หรือต้องใช้อุปกรณ์เฉพาะทาง

• มีโรคประจำตัวหรือภาวะแทรกซ้อน จำเป็นต้องมีแพทย์เฉพาะทางสาขาอื่นร่วมดูแล

• ระยะเวลาพักรักษาตัวนานกว่าปกติ หรือจำเป็นต้องเข้าพักในห้อง ICU

• ใช้เทคโนโลยีขั้นสูง เช่น การผ่าตัดโดยใช้หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด ซึ่งมีค่าใช้จ่ายสูงกว่าการผ่าตัดส่องกล้องมาตรฐาน

          คนที่มีภาวะอ้วนรุนแรง หรือโรคอ้วนระดับทุพพลภาพ (Morbid Obesity) ซึ่งส่งผลกระทบต่อการดำรงชีวิตและการทำงาน หากมีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ว่าจำเป็นต้องได้รับการรักษา สามารถใช้สิทธิประกันสังคมในการรักษาได้ ทั้งผู้ประกันตนมาตรา 33 และมาตรา 39 โดยต้องเข้ารับการประเมินที่สถานพยาบาลตามสิทธิของตัวเองก่อน จากนั้นสถานพยาบาลจะพิจารณาส่งต่อไปยังโรงพยาบาลที่มีศักยภาพในการดูแลรักษาโรคอ้วนแบบครบวงจร ซึ่งปัจจุบัน (ข้อมูลปี 2568) มีจำนวน 53 แห่งทั่วประเทศ

          ทั้งนี้ สิทธิประกันสังคมครอบคลุมเฉพาะกรณีที่มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์เท่านั้น ไม่รวมถึงการผ่าตัดเพื่อความสวยงามหรือเพื่อวัตถุประสงค์ด้านรูปลักษณ์ภายนอก

• ปากกาลดน้ำหนัก ลดความอ้วนได้จริงไหม ไขทุกประเด็นที่ควรรู้
• ฟาสต์ไข่ (Egg Fasting) คืออะไร กินอะไรได้บ้าง ช่วยลดน้ำหนักได้อย่างไร
• 5 อาหารลดน้ำหนักที่ดีที่สุดในปี 2025 เหล่านักโภชนาการพิสูจน์แล้วว่าได้ผล !
• Water Fasting คืออะไร กินอะไรได้บ้าง ช่วยลดน้ำหนักได้จริงหรือ ?
• ลดน้ำหนัก 4 กิโลกรัมใน 1 เดือน ควรลดความอ้วนด้วยสูตรไหน กินอาหารอะไรได้บ้าง
   

ขอบคุณข้อมูลจาก : ศูนย์ความเป็นเลิศด้านการผ่าตัดรักษาโรคอ้วน โรงพยาบาลสงขลานครินทร์, คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล, โรงพยาบาลพญาไท, mayoclinic.org, Drama-addict, สำนักงานประกันสังคม